🌆 Diyarbakır'da Gezilecek 10 Tarihi Yer: 9000 Yıllık Şehrin Keşfi

Diyarbakır Surları - UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde

Diyarbakır, Mezopotamya'nın kalbinde 9000 yıllık tarihi bağrında taşıyan eşsiz bir şehirdir. Surları, camileri, köprüleri ve hanlarıyla adeta bir açık hava müzesi olan bu kadim kent, her köşesinde ziyaretçilerine farklı bir hikaye anlatır. Tarih boyunca Hititler, Asurlular, Urartular, Romalılar, Bizanslılar ve Osmanlılar gibi 33 farklı medeniyete ev sahipliği yapmış olan Diyarbakır, bu zengin mirasıyla 2025 yılında da yerli ve yabancı turistlerin ilgi odağı olmaya devam ediyor.

Peki bu büyüleyici şehirde mutlaka görülmesi gereken yerler nereler? İşte size Diyarbakır'da gezilecek 10 tarihi yer rehberi.

📍 Bu Rehberde

1. Diyarbakır Surları
2. Ulu Cami
3. Dicle Köprüsü (On Gözlü Köprü)
4. Süryani Kadim Meryem Ana Kilisesi
5. Hasan Paşa Hanı
6. Hevsel Bahçeleri
7. Cahit Sıtkı Tarancı Evi
8. Ali Paşa Camii
9. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi
10. Diyarbakır Evleri ve Sokakları

🏛️ 1. Diyarbakır Surları

Dünyanın en uzun ve en eski surları arasında yer alan Diyarbakır Surları, şehrin simgesi konumundadır. Çin Seddi'nden sonra gelen en uzun savunma duvarı olan surlar, 5.5 kilometre uzunluğunda olup 4 ana kapı ve 82 burçtan oluşmaktadır.

Surların tarihi, ilk olarak MÖ 3000'li yıllara kadar uzanmaktadır. Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı gibi birçok medeniyet tarafından onarılıp genişletilen surlar, üzerindeki kitabeler, kabartmalar ve figürlerle adeta bir açık hava müzesi niteliği taşır.

Özellikle görülmesi gereken burçlar:

• Yedi Kardeş Burcu: En iyi korunmuş burçlardan biridir.
• Evli Beden Burcu: Üzerindeki aslan-boğa kabartmasıyla ünlüdür.
• Keçi Burcu: Gün batımında harika bir manzara sunar.

Surların üzerinde yürüyerek şehri kuşbakışı izleyebilir, binlerce yıllık tarihe tanıklık edebilirsiniz. Özellikle gün batımında surlardan izlenecek manzara, unutulmaz bir anı olarak hafızanıza kazınacaktır.

🕌 2. Ulu Cami

Anadolu'nun en eski camilerinden biri olan Diyarbakır Ulu Cami, İslam aleminin 5. büyük mabedi olarak kabul edilir. 639 yılında Hz. Ömer döneminde şehir fethedildiğinde, Mar Toma Kilisesi'nin bir bölümü camiye çevrilmiştir. 1091 yılında Büyük Selçuklu hükümdarı Melikşah tarafından bugünkü görünümüne kavuşturulmuştur.

Ulu Cami, mimari açıdan Şam Emevi Camisi'ne benzetildiği için "Doğu'nun Emevi Camisi" olarak da anılır. Avlusu, revakları ve farklı dönemlerden izler taşıyan mimarisiyle görülmeye değerdir.

Caminin avlusunda bulunan güneş saati ve farklı medeniyetlerden kalma kitabeler, yapının tarihi önemini gözler önüne serer. Camiyi ziyaret edenler, hem ibadet edebilir hem de bu tarihi atmosferde huzur dolu anlar yaşayabilir.

🌉 3. Dicle Köprüsü (On Gözlü Köprü)

Dicle Nehri üzerinde bulunan ve halk arasında On Gözlü Köprü olarak bilinen bu tarihi yapı, Diyarbakır'ın simge yapılarından bir diğeridir. 1065 yılında Mervani hükümdarı tarafından yaptırılan köprü, 10 gözlü olup 178 metre uzunluğundadır.

Köprü, yüzyıllar boyunca İpek Yolu üzerinde önemli bir geçiş noktası olmuştur. Kesme bazalt taşından inşa edilen köprü, sağlamlığını günümüze kadar korumayı başarmıştır.

Özellikle ilkbaharda Dicle Nehri'nin coştuğu dönemde köprüden izlenecek manzara, fotoğraf tutkunları için eşsiz kareler sunar. Köprünün çevresinde piknik yapabilir, nehir kenarında yürüyüş yaparak huzurlu vakit geçirebilirsiniz.

⛪ 4. Süryani Kadim Meryem Ana Kilisesi

Diyarbakır, tarih boyunca farklı din ve kültürlerin bir arada yaşadığı bir şehir olmuştur. Bunun en güzel örneklerinden biri de Süryani Kadim Meryem Ana Kilisesi'dir. 3. yüzyılda inşa edilen kilise, Süryani cemaatinin merkezi konumundadır.

Kilise, mimari yapısı, el işlemeleri ve dini motifleriyle dikkat çeker. İç avlusunda bulunan tarihi çeşme ve taş işçiliği, ziyaretçileri büyüler. Paskalya ve Noel dönemlerinde düzenlenen ayinler, farklı kültürlere tanıklık etmek isteyenler için güzel bir fırsattır.

Meryem Ana Kilisesi, Diyarbakır'ın hoşgörü ve çok kültürlülük mirasını en iyi yansıtan mekanlardan biridir.

🛍️ 5. Hasan Paşa Hanı

17. yüzyılda Van Beylerbeyi Hasan Paşa tarafından yaptırılan han, Diyarbakır'ın en hareketli ticaret merkezlerinden biridir. İki katlı, dikdörtgen planlı ve kesme taştan inşa edilen han, tipik Osmanlı dönemi han mimarisinin güzel bir örneğidir.

Alt katta dükkanlar, üst katta ise mescit ve odalar bulunmaktadır. Günümüzde han, el sanatları ürünleri, yöresel kıyafetler, bakır işlemeleri ve hediyelik eşya satan dükkanlarla doludur.

Hanın avlusunda bulunan çay bahçesinde oturup yöresel lezzetlerin tadına bakabilir, tarihi atmosferde dinlenebilirsiniz. Akşam saatlerinde han daha da canlanır, nargile keyfi yapanlarla dolar.

🌿 6. Hevsel Bahçeleri

Dicle Nehri kenarında, surların eteklerinde yer alan Hevsel Bahçeleri, 8 bin yıllık geçmişiyle dünyanın en eski tarım alanlarından biridir. 2013 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan bahçeler, Diyarbakır'a kuşbakışı bakan surlardan izlenebilir.

Hevsel Bahçeleri, yüzyıllar boyunca kente sebze ve meyve sağlamış, aynı zamanda göçmen kuşlar için de önemli bir durak noktası olmuştur. 180'den fazla kuş türüne ev sahipliği yapan bahçeler, doğa severler için de eşsiz bir yerdir.

Bahçelerde yürüyüş yapabilir, Dicle Nehri kenarında piknik yapabilir veya sadece bu eşsiz doğa harikasının tadını çıkarabilirsiniz.

🔨 7. Cahit Sıtkı Tarancı Evi

Ünlü şair Cahit Sıtkı Tarancı'nın doğduğu ev, günümüzde müze olarak hizmet vermektedir. 1733 yılında yaptırılan geleneksel Diyarbakır evi, kesme taştan inşa edilmiş olup, tipik bir Diyarbakır evi mimarisini yansıtır.

İki katlı olan evin alt katı taş döşeli, üst katı ise bağdadı sıvalıdır. Evin içinde Cahit Sıtkı'ya ait eşyalar, fotoğraflar ve el yazmaları sergilenmektedir. Avlusunda bulunan havuz ve çeşme, geleneksel Diyarbakır evlerinin vazgeçilmez unsurlarıdır.

Edebiyat severler için mutlaka görülmesi gereken bu ev, aynı zamanda geleneksel Diyarbakır yaşamına dair de ipuçları sunar.

⛲ 8. Ali Paşa Camii

Diyarbakır'ın en önemli Osmanlı dönemi eserlerinden biri olan Ali Paşa Camii, 1537 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın vezirlerinden Hadım Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. Mimar Sinan'ın eseri olduğu düşünülen cami, kesme bazalt taşından inşa edilmiştir.

Tek kubbeli ve tek minareli olan cami, sade ama etkileyici bir mimariye sahiptir. Caminin avlusunda bulunan şadırvan ve hazire, ziyaretçilere huzurlu bir ortam sunar.

Ali Paşa Camii, şehrin merkezinde yer alması nedeniyle kolayca ziyaret edilebilir.

🏺 9. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi

2023 yılında yenilenen Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, bölgenin 10 bin yıllık tarihine ışık tutmaktadır. Paleolitik çağdan günümüze kadar uzanan geniş bir zaman dilimine ait 50.000'den fazla eser müzede görülebilir.

Müzede; Çayönü kazılarından çıkarılan neolitik dönem eserleri, Asur, Urartu, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait buluntular sergilenmektedir. Özellikle Roma dönemine ait Orpheus Mozaiği, müzenin en değerli eserlerindendir.

Ayrıca yöresel kıyafetler, el sanatları ürünleri ve etnografik eserler de müzenin zengin koleksiyonunu oluşturmaktadır. Tarih meraklıları için Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, mutlaka görülmesi gereken bir duraktır.

⚖️ 10. Diyarbakır Evleri ve Sokakları

Diyarbakır denince akla gelen bir diğer önemli unsur da geleneksel Diyarbakır evleri ve dar sokaklarıdır. Siyah bazalt taşından inşa edilen evler, yüksek duvarları, dar pencereleri ve iç avlularıyla tipik bir Güneydoğu mimarisini yansıtır.

Özellikle Sur içi bölgesinde bulunan bu evlerin arasında dolaşmak, adeta zamanda yolculuk yapmak gibidir. Birbirine dolanan daracık sokaklar, tarihi taş duvarlar, ahşap kapılar ve cumbalı pencereler, ziyaretçilere unutulmaz bir atmosfer sunar.

Bu sokaklarda yürürken karşınıza çıkan tarihi çeşmeler, küçük mescitler ve mahalle kahveleri, Diyarbakır'ın günlük yaşamına dair ipuçları verir.

🗺️ 2 Günlük Gezi Rotası

1. Gün: Sabah Ulu Cami ve çevresi → Öğle Hasan Paşa Hanı'nda yemek → Öğleden sonra Surlar ve Hevsel Bahçeleri manzarası → Akşam Dicle Köprüsü'nde gün batımı

2. Gün: Sabah Cahit Sıtkı Tarancı Evi ve Arkeoloji Müzesi → Öğle Sur içi sokaklarında keşif → Öğleden sonra Meryem Ana Kilisesi ve Ali Paşa Camii → Akşam Tarihi bir mekanda yöresel lezzetler

📝 Ziyaret İpuçları

• En iyi ziyaret zamanı: İlkbahar (Nisan-Mayıs) ve sonbahar (Eylül-Ekim)
• Gezide yanınıza alın: Rahat yürüyüş ayakkabısı, şapka, güneş kremi, fotoğraf makinesi
• Ulaşım: Diyarbakır Havalimanı şehir merkezine 6 km, 15 dakika
• Konaklama: Şehir merkezinde her bütçeye uygun otel bulmak mümkün
• Yeme-içme: Ciğer kebabı, kaburga dolması, içli köfte, lahmacun ve burma kadayıf mutlaka tadılmalı

📌 Diyarbakır Hakkında Daha Fazlası

Diyarbakır hakkında daha detaylı bilgi, güncel etkinlikler, konaklama seçenekleri ve şehir rehberi için Diyarbakır şehir rehberi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Ayrıca şehirdeki butik oteller, özel mekanlar ve alternatif gezi rotaları hakkında bilgi almak için buraya tıklayarak ilgili içeriklere ulaşabilirsiniz.

🌟 Son Söz

Diyarbakır, sadece tarihi eserleriyle değil, aynı zamanda sıcakkanlı insanları, eşsiz mutfağı ve zengin kültürüyle de keşfedilmeyi hak eden bir şehir. 9000 yıllık tarihi bağrında taşıyan bu kadim kent, her ziyaretçisine unutulmaz anılar vaat ediyor.

Siz de bu tarihi yolculuğa çıkmaya hazırsanız, Diyarbakır sizi bekliyor!

Kaynak: Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, UNESCO Dünya Miras Merkezi